Het Maritiem Museum Rotterdam zet met het project Maritieme Vrouwen een jarenlang onderbelicht hoofdstuk van de Nederlandse maritieme geschiedenis in de schijnwerpers. Dankzij gedegen historisch onderzoek en samenwerking met wetenschappelijke instellingen blijkt dat vrouwen een veel grotere rol hebben gespeeld in de maritieme wereld dan lange tijd werd aangenomen op zee, in havens, in de scheepsbouw en bij de logistiek achter de schermen.
Een ander verhaal van de maritieme wereld
Lang werd aangenomen dat de maritieme wereld een typische mannenwereld was, waarin vrouwen weinig of geen rol speelden. Die veronderstelling blijkt volgens senior conservator Irene Jacobs onjuist. Vrouwen werden bijvoorbeeld vaak niet officieel geregistreerd in archieven, hoewel ze wel actief waren in binnenvaart, zeevaart, visserij, havens en zelfs scheepsbouw. Veel van wat er te vinden is, staat beschreven in documenten zonder dat de rol van de vrouw expliciet als zodanig werd herkend.
Om dit hiërarchische beeld te doorbreken, ontving Jacobs een subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Hiermee doorzocht zij de enorme collectie van het museum die meer dan 1,2 miljoen objecten omvat op bewijs van of verwijzingen naar vrouwen die actief betrokken waren bij de maritieme sector.
Uit de collectie naar de tentoonstelling
Het onderzoek richtte zich op objecten die direct met vrouwen te maken hebben: schilderijen of foto’s van vrouwen, persoonlijke documenten zoals brieven of papieren, of voorwerpen die in verband staan met hun werk. In totaal werden meer dan 280 vrouwen geïdentificeerd die op één of andere manier in de maritieme wereld optraden. Van deze groep zijn er tientallen verder uitgewerkt in biografieën waarin wordt beschreven wanneer ze leefden, in welke sector ze actief waren en wat hun bijdrage was.
Bijzondere voorbeelden uit het onderzoek:
- Willemtje Gerrits, die zich in de 17e eeuw als man verklede om aan boord van een schip mee te varen en mee te vechten tijdens oorlogshandelingen.
- Catharina Maria van der Corput, een binnenvaartschipper van de twintigste eeuw wiens scheepvaart certificaat en ervaringen illustreren hoe vrouwen in de praktijk actief waren op de rivieren en kanalen.
- Vrouwen die een scheepswerf leidden of eigendom van schepen hadden, wat aantoont dat zij al vanaf de 16e eeuw een rol in het ondernemerschap hadden.
Van onderzoek naar maatschappelijke impact
Het onderzoek levert niet alleen historisch inzicht, maar heeft ook gevolgen voor hoe museumcollecties worden beheerd en gepresenteerd. Dankzij de nieuwe kennis worden objecten van of over maritieme vrouwen uitgebreider beschreven en geïnventariseerd, en stimuleert het museum actief het verzamelen van nieuwe stukken met betrekking tot vrouwen in de maritieme wereld. Daarnaast wordt er gewerkt aan een database met maritieme vrouwen uit het verleden, gekoppeld aan de museumcatalogus, waarmee toekomstige onderzoekers verder kunnen bouwen.
Tentoonstelling: Maritieme Vrouwen
Het resultaat van dit omvangrijke onderzoek is de tentoonstelling Maritieme Vrouwen, die op 3 oktober 2025 in het Maritiem Museum Rotterdam werd geopend en loopt tot en met 2027. De expositie presenteert verhalen van meer dan vijftig vrouwen uit verleden en heden, verdeeld over verschillende sectoren van de maritieme wereld – van scheepsbouw tot visserij en van binnenvaart tot havenarbeid.
Naast historische objecten toont de tentoonstelling ook hedendaagse perspectieven. Zo is er een foto-expositie waarin moderne zeevaarders, loods en havenmedewerkers worden geportretteerd om te laten zien dat vrouwen ook nu nog een belangrijke rol spelen in de maritieme sector.
Een nieuw maritiem narratief
Het Maritieme Vrouwen-project van het Maritiem Museum breekt met stereotypen over vrouwen in de maritieme geschiedenis. Door vrouwen zichtbaar te maken in rollen die traditioneel zijn toegeschreven aan mannen, draagt het bij aan een breder, diverser en inclusiever historisch verhaal. Het museum nodigt bovendien bezoekers uit om verhalen uit hun familie of omgeving te delen via een online platform, om het brede spectrum van maritieme vrouwen verder te documenteren.