Basisschooldocent Bart Lemans over schooladviezen
Hoe komt een schooladvies op de basisschool tot stand? Volgens basisschooldocent Bart Lemans is dat een zorgvuldig proces dat draait om veel meer dan alleen toetsresultaten uit groep 8. “Een schooladvies ontstaat niet in één jaar, maar is het resultaat van jarenlange observatie,” legt hij uit.
Acht jaar in beeld
Leerlingen worden vanaf groep 1 tot en met groep 8 gevolgd in een leerlingvolgsysteem. Hierin staan toetsresultaten, rapporten en observaties. In groep 8 wordt dit hele overzicht naast elkaar gelegd: hoe heeft een kind zich ontwikkeld en waar staat het nu? Daarbij wordt altijd gekeken naar het indicatieadvies dat in groep 7 al is gegeven.
Meer dan alleen cijfers
Cijfers spelen een belangrijke rol, maar vertellen niet het hele verhaal. Lemans benadrukt dat leerkrachten ook kijken naar wie een leerling is als persoon. Hoe ga je om met anderen? Ben je zelfstandig en gemotiveerd?
Hij gebruikt daarvoor een auto-metafoor: toetsen laten zien hoe hard je kunt rijden, maar gedrag en vaardigheden bepalen of je veilig de weg op kunt.
Wanneer cijfers doorslaggevend zijn
Toch zijn cijfers niet weg te denken. “Als een leerling voor rekenen nog op het niveau van groep 6 zit, terwijl groep 8 nodig is, dan kan een middelbare school dat niveau vaak niet bieden,” zegt Leemans. Hoe gemotiveerd of sociaal een leerling ook is, een school moet onderwijs kunnen geven dat past bij het niveau.
Hoe dichter de niveaus bij elkaar liggen, hoe groter de kans dat een leerling kansrijk kan worden geadviseerd.
Kansrijk adviseren
In sommige gevallen wordt bewust kansrijk geadviseerd. Bijvoorbeeld wanneer een leerling bijna op het juiste niveau zit en sociaal sterk is. “Dan kan dat nét de doorslag geven,” zegt Lemans. Het doel is om leerlingen op een plek te krijgen waar ze zich kunnen ontwikkelen, zonder structureel overvraagd te worden.
De overstap naar de middelbare school
De overstap naar de middelbare school is groot. Op de basisschool zitten kinderen vaak jarenlang in één lokaal met één vaste leerkracht. Daarna komen ze terecht op een grote school met wisselende lokalen en verschillende docenten.
Voor sommige leerlingen werkt dat juist goed, terwijl anderen het overweldigend vinden. “Dat verschil kun je niet altijd voorspellen bij een kind van twaalf of dertien,” zegt Lemans. Volgens hem gaat het om uitzonderingen.
Te hoog of te laag
Scholen blijven leerlingen volgen na de overstap. Na een paar jaar wordt gekeken of leerlingen terecht zijn gekomen op het niveau dat bij hun advies past. Soms blijkt een advies te hoog.
“Als een leerling kansrijk wordt geadviseerd, maar de scores zijn te laag, kan een middelbare school besluiten dat plaatsing niet mogelijk is,” legt Lemans uit. Zelfs wanneer een leerling graag naar een hoger niveau wil, kunnen resultaten de grens zijn.
Warme overdracht
Na de overstap is er altijd sprake van een warme overdracht tussen basisschool en middelbare school. Als een leerling sterk vooruit- of achteruitgaat, wordt gekeken naar mogelijke oorzaken, zoals grote veranderingen thuis. “Het gaat niet alleen om wat er gebeurt, maar vooral om waarom,” vertelde Lemans.
Taal als basis
Ook de beheersing van de Nederlandse taal speelt een belangrijke rol. Begrijpend lezen, instructies volgen en jezelf kunnen verwoorden zijn de basis van bijna alle vakken. Moeite met taal kan daarom invloed hebben op meerdere schoolprestaties.
Wat zegt onderzoek?
Uit landelijk onderzoek van onder andere de Inspectie van het Onderwijs en het Centraal Planbureau (CPB) Blijkt dat schooladviezen niet voor alle leerlingen gelijk uitpakken. Leerlingen met een migratieachtergrond of uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische positie krijgen gemiddeld vaker een lager advies dan hun toetsscores laten zien. Dit wordt onder andere verklaard door voorzichtigheid en verschillen in ondersteuning thuis.
Lemans herkent dit beeld niet sterk op de scholen die hij kent en geeft aan dat grote verschillen daar zeldzaam zijn.
Meer dan een advies
Volgens Lemans werkt het systeem in de meeste gevallen goed, maar blijft het mensenwerk. “Een schooladvies is bedoeld om richting te geven,” zegt hij. “Niet om vast te leggen wie je bent of wat je kunt worden.”